හඬක්, ගී පදයක් සහ කැසට් සංස්කෘතියක් නිදහස, ප්‍රතිරෝධය හා සමාජ විඥානයේ භාෂාවක් බවට සංගීතය පත් කළ ආකාරය

නන්දා මාලිනී ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන සංස්කෘතික ඉතිහාසය තුළ අද්විතීය ස්ථානයක් හිමි කරගත් කලාකාරිණියකි. ඇය මෙරට විශිෂ්ටතම ගායිකාවන් අතරින් එක් අයෙකු ලෙස පුළුල් ලෙස පිළිගැනේ. ඇගේ ඓතිහාසික වැදගත්කම හුදෙක් සංගීතමය විශිෂ්ටත්වයට පමණක් සීමා කළ නොහැකිය. සිංහල ජනප්‍රිය සංගීතය සාමාන්‍ය ජනතාවට, විශේෂයෙන්ම තරුණ පරම්පරාවට, තම ජිවිත කාලයේ දේශපාලනික හා සමාජ යථාර්ථයන් අත්විඳීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට සහ ඒවා අර්ථකථනය කිරීමට හැකි මාධ්‍යයක් බවට පත්වීමේ පුළුල් පරිවර්තනයක් නන්දා මාලිනීගේ දායකත්වය විසින් ලාංකේය සංස්කෘතික සමාජය තුළ ස්ථානගත කළ හැකිය.

එබැවින් නන්දා මාලිනී හුදෙක් “දේශපාලනික ගායිකාවක” ලෙස හැඳින්වීම ඇගේ දායකත්වයේ ගැඹුර අවතක්සේරු කිරීමකි. ඇගේ වඩාත් ගැඹුරු දායකත්වය සංස්කෘතිකමය එකකි. මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්න ඇතුළු ප්‍රබල ගී පද රචකයන් සහ සංගීත නිර්මාණකරුවන් සමඟ එක්ව ඇය සිංහල ගීතය යනු සමාජ විවේචනය, ඓතිහාසික මතකය, සදාචාරාත්මක විමසුම සහ දේශපාලන විඥානය ප්‍රකාශ කළ හැකි ප්‍රබල සංස්කෘතික මාධ්‍යයක් බවට පත් කිරීමට දායක වූවාය.

ඇගේ සංගීතය බිහි වූයේ පශ්චාත්-යටත්විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස පිළිබඳ පොරොන්දු තවමත් සම්පූර්ණ නොවූ සමාජ පසුබිමක් තුළය. 1948 දී දේශපාලන නිදහස ලැබුණ ද, එම නිදහස ස්වයංක්‍රීයව පන්ති වරප්‍රසාද, ආර්ථික අසමානතාව, සමාජ ධූරාවලි, දේශපාලන අනුග්‍රහය හෝ බලය දේශපාලන ප්‍රභූ ව්‍යුහයන් තුළ සංකේන්ද්‍රණය වීම අවසන් කළේ නැත. විශේෂයෙන්ම අධ්‍යාපනය ලැබූ තරුණ පරම්පරාව අතර නිදහස පිළිබඳ පොරොන්දුව රැකියා විරහිතභාවය, අසමානතාව, සමාජ බැහැරකිරීම සහ දේශපාලන කලකිරීම වැනි දෛනික අත්දැකීම් සමඟ ගැටෙන්නට විය.

පශ්චාත්-යටත්විජිත පොරොන්දුව සහ පරම්පරාවක කලකිරීම

නිදහසින් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, තරුණ පරම්පරාවේ අපේක්ෂාවන්ගෙන් වෙන් කළ නොහැකිය. නිදහස් අධ්‍යාපනය මඟින් පුරවැසිභාවය, රැකියාව, ගෞරවය සහ සමාජ සංචලනය පිළිබඳ නව අපේක්ෂාවන් සහිත පරම්පරා බිහි විය. එහෙත් රටේ දේශපාලනික හා ආර්ථික ව්‍යුහයන්ට එම අපේක්ෂාවන් සියල්ල සපුරාලීමට හැකි වූයේ නැත.

අධ්‍යාපනය මිනිසුන්ගේ ජිවන අපේක්ෂාවන් නිර්මාණය කළ නමුත් රැකියා අවස්ථා ප්‍රමාණවත් නොවීය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය දේශපාලන සහභාගීත්වය පොරොන්දු වූ නමුත් සම්පත් හා අවස්ථා ලබාගැනීමේදී දේශපාලන අනුග්‍රහය සහ පෞද්ගලික හිතවත්කම වැදගත් සාධකයක් විය. යටත්විජිතයක් ව තිබී නිදහස ලබාගැනීමෙන් ජාතික ගෞරවය පොරොන්දු වූ නමුත්, සමාජ අසමානතා තවදුරටත් ගැඹුරින්ම පැවතුණි. මෙම පරස්පරතාව 1971 තරුණ කැරැල්ල තුළ විශේෂයෙන් පැහැදිලි විය.

1971 සිදුවීම් හුදෙක් හුදකලා දේශපාලන කැරැල්ලක් ලෙස ගත නොහැක. 1971 කැරැල්ල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණ පරම්පරාවේ එක් කොටසක් අත්විඳි ගැඹුරු විරසකභාවය යම් තරමකට කදිමට පිළිබිඹු කළ ඓතිහාසික සංසිද්ධියක් ලෙස ද අවබෝධ කරගත හැකිය. නිදහස් රටක උපත ලැබූ තරුණයන්ට පවා තම අපේක්ෂාවන් නියෝජනය නොකරන දේශපාලන පද්ධතියක් පිළිබඳ හැඟීමක් වර්ධනය වී තිබුණි.

ඊළඟ දශකවලදී මෙම පරස්පරතා විසඳී ගියේ නැත. 1970 දශකයේ අගභාගය සහ 1980 දශකය වන විට ආර්ථික පරිවර්තනය, දේශපාලන බලය මධ්‍යගත වීම, ජනවාර්ගික ගැටුම්, රැකියා විරහිතභාවය සහ වර්ධනය වූ ප්‍රචණ්ඩත්වය තවත් සංකීර්ණ සමාජ පරිසරයක් නිර්මාණය කළේය. 1987–89 තරුණ කැරැල්ල සහ ඊට එරෙහි රාජ්‍යයේ ප්‍රචණ්ඩ ප්‍රතිචාරය විසින් භීතිය, ශෝකය සහ දේශපාලන කලකිරීමෙන් සලකුණු වූ තවත් පරම්පරාවක් නිර්මාණය කළේය.

මෙවැනි ඓතිහාසික පසුබිමක සංගීතයට අසාමාන්‍ය දේශපාලනික වැදගත්කමක් හිමි විය.

ජනප්‍රිය සංගීතමය විනෝදාස්වාදයෙන් ගැඹුරු සමාජ විඥානය කරා

ජනප්‍රිය සංගීතය සාමාන්‍යයෙන් විනෝදාස්වාද මාධ්‍යයක් ලෙස සැලකේ. නමුත් එහි සංස්කෘතික බලය හුදු විනෝදාස්වාදයට වඩා බෙහෙවින් පුළුල්ය. සමාජයක අසීරු දේශපාලනික හා සමාජ අත්දැකීම් අවබෝධ කරගත හැකි, මතක තබාගත හැකි සහ හුවමාරු කරගත හැකි චිත්තවේගීය භාෂාවක් ජනප්‍රිය ගීතමය සංගීතයට නිර්මාණය කළ හැකිය.

සිංහල ජනප්‍රිය සංගීතයේ මෙම පරිවර්තනය තුළ නන්දා මාලිනීගේ කලාත්මක වර්ධනය විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ඇගේ හඬ, ගායන ශෛලිය සහ සමාජ විඥානයෙන් යුත් ගීත සම්ප්‍රදාය ඔස්සේ සිංහල ගීතය ආදරය, රොමාන්තිකත්වය සහ සුන්දරත්වය වැනි සාම්ප්‍රදායික තේමාවන් ඉක්මවීය. දරිද්‍රතාව, අසාධාරණය, දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය, මරණය, පීඩනය, මාතෘත්වය, තරුණ පරම්පරාව, ජාතිකත්වය, සමාජ වගකීම සහ දේශපාලන බලයේ සදාචාරාත්මක අසාර්ථකත්වය වැනි ප්‍රශ්න සමඟ සම්බන්ධ වීමට නන්දා මාලිනියගේ ගීත සාහිත්‍යය උදක්ම පිහිට විය.

දේශපාලන සිදුවීමක් පිළිබඳ පුවත්පත් ලිපියක් මගින් විස්තරයක් සපයයි. දේශපාලන කථාවක් ඔස්සේ රජයකට සෘජුව චෝදනා කළ හැකිය. දේශපාලන පත්‍රිකාවක් මගින් ජනතාව සංවිධානය කිරීමට උත්සාහ කළ හැකිය. එහෙත් ගීතයක ක්‍රියාකාරීත්වය වෙනස්ය. එය නිවසක පෞද්ගලික අවකාශයට ඇතුළු විය හැකිය. මහජන මනස හැදිනගත් ගීතයක් මගින් ක්ෂණික දේශපාලන සිදුවීමක් අවසන් වූ පසුවත් එය මතකයේ රැඳී සිටිය හැකිය. එමගින් මෙකි මහජන සංගීතමය ප්‍රකාශනයක් විසින් අවදි කරන සංගීත චිකිත්සනය විසින් එකී උක්ත දේශපාලන කතන්දරය පවුලෙන් පවුලටත්, මිතුරන් අතරත්, එක් පරම්පරාවකින් තවත් පරම්පරාවකටත් ගමන් කළ හැකිය.

වඩාත් වැදගත් වන්නේ සංගීතය දේශපාලන අදහසක් මානව චිත්තවේගයක් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමයි. අසාධාරණය, නිදහස, අහිමිවීම හෝ ප්‍රතිරෝධය පිළිබඳ අදහසක් ප්‍රබල තනුවකට සහ සංවේදී හඬකට සම්බන්ධ වූ විට එය හුදෙක් බුද්ධිමය අවබෝධයක් නොවී සාමූහික මතකයේ කොටසක් බවට පත්විය හැකිය. නන්දා මාලිනීගේ ගීත මගින් සිදු කළේ එම කාලයේ ගැටලු පිළිබඳ ජනතාවට පැවසීම පමණක් නොවේ. නන්දාගේ ගීත සාහිත්‍යය මගින් ජනතාවට එම කාලයේ ජනතාව දැවූ තීව්‍ර දේශපාලන ගැටලු පිළිබද අවධිසම්පන්න වෙමින්, මේ තත්ත්වය පිළිබද සහකම්පනය හෙවත් දැනීමට, සම්පර්කයට, ඒවා සාමූහික අත්දැකීම් ලෙස හඳුනාගැනීමට සහ තමන් ජීවත් වූ සමාජය පිළිබඳ සිතීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේය.

නන්දා මාලිනී සහ මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්න

නන්දා මාලිනීගේ සංගීත උරුමය මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නගේ ගැඹුරු දායකත්වය නොසලකා සම්පූර්ණයෙන් අවබෝධ කරගත නොහැකිය. ඔහුගේ ගී පද රචනා හැකියාව නන්දා මාලිනීගේ සමාජ විඥානගත ගීත රාශියකට බුද්ධිමය, කාව්‍යමය සහ දාර්ශනික ගැඹුරක් ලබා දුන්නේය.

ඔවුන්ගේ නිර්මාණාත්මක සහයෝගීතාව නූතන සිංහල සංගීතයේ වැදගත්ම නිර්මාණාත්මක සබඳතාවලින් එකකි. ආරියරත්නගේ පද ඉතිහාසය, සමාජය, දේශපාලනය, මානව දුක් වේදනාව සහ දාර්ශනික ප්‍රශ්න ස්පර්ශ කළ අතර, නන්දා මාලිනීගේ හඬ එම ලිඛිත පද චිත්තවේගීය වශයෙන් ප්‍රබල මහජන අත්දැකීමක් බවට පත් කළේය. එහිදී ගී පදය සාහිත්‍යයේ සීමාවෙන් ඔබ්බට ගොස් ජනතාවගේ දෛනික චිත්තවේගීය ජීවිතයේ සහකම්පනයේ කොටසක් බවට නින්නාද විය.

මෙහිදී ලිඛිත ගී පදය සහ ගායනා කරන ලද ගී පදය අතර ඇති සැබෑ වෙනස වැදගත්ය. ප්‍රබල කවියක් සාහිත්‍ය පාඨකයන් අතර සීමා විය හැකි නමුත් ප්‍රබල ගීතයක් සමාජ හා අධ්‍යාපනික සීමාවන් ඉක්මවා ගමන් කළ හැකිය. නන්දා මාලිනීගේ හඬ ඔස්සේ ආරියරත්නගේ පද ගුවන්විදුලි, කැසට්, නිවාස සහ සාමූහික මතකයන් තුළට ඇතුළු විය.

මෙය "ජනප්‍රිය බුද්ධිමය සංස්කෘතියක්" ලෙස හැඳින්විය හැකි තත්ත්වයක් නිර්මාණය කළේය. සමාජය, බලය, අසාධාරණය, දුක් වේදනාව සහ මානව ගෞරවය පිළිබඳ බරපතළ අදහස් ශාස්ත්‍රීය ලිපි හෝ දේශපාලන කථා මඟින් පලදායි ලෙස සන්නිවේදනය කළ නොහැක. සමකාලින ජන හද සහ ජන හඬ මාලිනියගේ හද සන්තාන සංශ්පර්ශිය තනුව සහ චිත්තවේගය මඟින් ජනතාව වෙත ගෙන යන ලදී. අදහස ගී පදය මගින්ද, දේශපාලන ප්‍රශ්නය තනුව මගින්ද, සමාජ විවේචනය නන්දා මාලිනියගේ අතිමානුෂික මානව හඬ ඔස්සේද සන්නිවේදනය විය.

"පවන": තුවාල ලැබූ පරම්පරාවක හඬ

මහැදුරු සුනිල් ආරියරත්න ගේ ගේය පද සහ නන්දා මාලිනියගේ සංගීත ස්වරය ඔස්සේ නිපයු ගීතාවලිය "පවන" ගීතාවලි කැසට් පටය විය. මෙයට මුසුවුයේ 1980 දශකයේ අග භාගයේ ලාංකේය රජය මගින් එකල සරසවි තුරුණු මානව මානවිකාවන් සහ අනෙකුත් තරුණ අරගලකරුවන්ගේ සහ උනුන්ගේ දෙමාපියන් සහෝදර සහෝදරියන්ගේ ඇතුළු මුළුමහත් ලාංකේය ජනතාවගේ ජන හඩ ය. මේ විසින් එකල පැවති අධිපති දුෂිත වැඩවසම් අශිෂ්ඨ ආණ්ඩුවට එරෙහි මහජන මතය ම ජන සන්නිවේදනය විය. සිංහල ජනප්‍රිය ගීතය සමාජ හා දේශපාලන විඥානයේ මාධ්‍යයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ උච්චතම අවස්ථාව "පවන" තුළ දැකිය හැකිය. එහි වැදගත්කම පවතින්නේ ගීතවල කලාත්මක ගුණාත්මකභාවය තුළ පමණක් නොව, ඒවා නිර්මාණය වූ, ගායනා වූ සහ සමාජය තුළ සංසරණය වූ එකී දේශපාලන සංස්කෘතියේ ඓතිහාසික පසුබිම තුළය.

"පවන" බිහි වූයේ නිදහසින් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම කැළඹිලි සහගත අවධියකය. රට තරුණ අසහනය, දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය, රාජ්‍ය මර්දනය සහ ගැඹුරු සමාජ අවිනිශ්චිතතාවයකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය. 1980 දශකයේ අගභාගය වන විට අතුරුදන්වීම්, භීතිය, මරණය සහ දේශපාලන සැකය දෛනික ජීවිතයේ කොටස් බවට පත්ව තිබුණි. තරුණයන් අතුරුදන් වූ අතර, දෙමාපියෝ සහ පවුල් තම දූ පුතුන් පිළිබඳව බියෙන් ඇලලී බලා සිටියහ.

මෙවැනි තත්ත්වයක සංගීතයට හුදෙක් විනෝදාස්වාදයක් ලෙස ක්‍රියා කළ නොහැකි විය. මෙකී ඓතිහාසික අශිෂ්ඨ දේශපාලන සංස්කෘතික සංදර්භයට අනුව, "පවන" යනු සාක්ෂි දැරීමේ, ශෝකය ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රශ්න කිරීමේ සංස්කෘතික මාධ්‍යයක් බවට පත්විය. සාමාන්‍ය ජනතාවට තම දුක් වේදනා විවෘතව ප්‍රකාශ කිරීමට සීමිත අවකාශ තිබූ අවස්ථාවක, එම වේදනාව ප්‍රකාශ කිරීමට "පවන" ගීත සමුච්චිත කැසට් පටය සංස්කෘතික අවකාශයක් නිර්මාණය කළේය.

එහි ගීත දේශපාලන සටන් පාඨ පුනරුච්චාරණය කළේ නැත. ඒවා ප්‍රචණ්ඩත්වය "මානුෂීය අත්දැකීමක්" බවට පරිවර්තනය කළේය. මියගිය අයගේ සැබෑ සංඛ්‍යා ලේඛන නොවීය. අතුරුදන් වූවන් හුදෙක් දේශපාලන කාණ්ඩ වලට අයත් අය පමණක් නොවීය. ඔවුහු මෙරට බහුතර අහිංසක දුප්පත් ග්‍රාමීය නාගරික ජනතාවගේ පුතුන් සහ දියණියන්, සහෝදරයන් සහ සහෝදරියන්, සැමියන් සහ පියවරුන් ම වූහ. ඔවුන්ට සිහින තිබුණි. ඔවුන්ගේ පවුල්වලට අනාගතය පිළිබඳ අපේක්ෂා තිබුණි. ඒ සියල්ල එකල රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදය විසින් අමු අමුවේ සුණුවිසුණු කලේ කිසිදු හිතක් පපුවක් නොමැති වම ය.

නන්දා මාලිනීගේ හඬේ චිත්තවේගීය බලය සහ ගී පදවල කාව්‍යමය ශක්තිය ඔස්සේ දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වයේ වේදනාව සාමාන්‍ය ජනතාවගේ සමීප චිත්තවේගීය ලෝකයට ගෙන එන ලදී. ඒ අනුව "පවන" සංගීත නිර්මාණයක් පමණක් නොව, "තුවාල ලැබූ පරම්පරාවක මානවීය සංස්කෘතික සාක්ෂියක්" බවට පත්විය.

කැසට් පටය: සංස්කෘතික ප්‍රතිරෝධයේ තාක්ෂණයක්

"පවන" හි තවත් වැදගත් මානයක් වූයේ එහි ගීත සමාජය තුළ සංසරණය වූ කැසට් පටයයි. අද සංගීතය යූ ටියුබ්, ස්පිටිෆයි ( YouTube, Spotify) සහ අනෙකුත් ඩිජිටල් සමාජ ජාල මාධ්‍ය මත වේදිකා ඔස්සේ ක්ෂණිකව ලබාගත හැකිය. එහෙත් 1980 දශකයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය සංගීතය සමාජය පුරා වේගයෙන් ගෙන යාමේ ප්‍රධාන තාක්ෂණයක් වූයේ කැසට් පටයයි.

කැසට් පටයක් පහසුවෙන් පිටපත් කළ හැකි විය. එය එක් පුද්ගලයකුගෙන් තවත් පුද්ගලයකුට ලබා දිය හැකි විය. කොළඹ සිට දුරබැහැර ගමකටත්, විශ්වවිද්‍යාල ශිෂ්‍යයකුගෙන් මිතුරකු වෙතත්, එක් නිවසකින් තවත් නිවසකටත් එය ගමන් කළ හැකි විය. ඒ අනුව සංගීතය විධිමත් ජනමාධ්‍ය ආයතනවල සීමාවන් ඉක්මවා ගමන් කළේය.

මේ අර්ථයෙන් "පවන" ශ්‍රී ලංකාවේ "විකල්ප ශ්‍රවණ සංස්කෘතියක" කොටසක් බවට පත්විය. දේශපාලන ප්‍රකාශනය සීමා කිරීම්, නිරීක්ෂණ සහ වාරණයට යටත් විය හැකි අවස්ථාවක, කැසට් පටය අදහස්, චිත්තවේග සහ විවේචනාත්මක දෘෂ්ටිකෝණ සංසරණය කළ තවත් මාර්ගයක් බවට පත්විය.

නිවස කුඩා සංස්කෘතික අවකාශයක් බවට පත්විය. කැසට් යන්ත්‍රය විකල්ප ආඛ්‍යානවලට පෞද්ගලිකව ප්‍රවේශ විය හැකි සන්නිවේදන තාක්ෂණයක් විය. ශ්‍රාවකයා හුදෙක් විනෝදාස්වාදය පරිභෝජනය කරන්නකු නොවී, ගීතයේ අර්ථය තම අත්දැකීම් සමඟ සම්බන්ධ කරගන්නා අර්ථකථකයකු බවට පත්විය.

ඒ අනුව "පවන" හි ඉතිහාසය සංගීත ඉතිහාසයක් පමණක් නොවේ. එය නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනිකව කැළඹුණු අවධියක තාක්ෂණය මඟින් පරම්පරාවකට සවන් දීමට, මතක තබා ගැනීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට සහ සන්නිවේදනය කිරීමට අවකාශය සලසා දුන් ආකාරය පිළිබඳ ඉතිහාසයකි.

ගායිකාවකගේ හඬ සමාජයේ හෘද සාක්ෂිය වූ විට

නන්දා මාලිනීගේ සංගීතයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වූයේ චිත්තවේගීය සමීපතාව අහිමි නොකර දේශපාලන විවේචනය ප්‍රකාශ කිරීමට ඇයට තිබූ හැකියාවයි. ඇගේ හඬ තුළ මවකගේ සෙනෙහස, ශෝකයට පත් කාන්තාවකගේ වේදනාව, පුරවැසියකුගේ කලකිරීම සහ සමස්ත පරම්පරාවක කනස්සල්ල එකවර රැඳී තිබුණි.

දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය ප්‍රතිවිරුද්ධ දේශපාලන බලවේග අතර වියුක්ත ගැටුමක් ලෙස පමණක් ඉදිරිපත් කිරීම වෙනුවට, ඇගේ සංගීතය එහි ප්‍රතිවිපාක පවුල්වල සහ පුද්ගලයන්ගේ සමීප චිත්තවේගීය ලෝකයට ගෙන ආවේය.

තරුණ පුතකුගේ මරණය හෝ අතුරුදන්වීම එක් පුද්ගලයකුගේ අහිමිවීමක් පමණක් නොවේ. එය පවුලක අපේක්ෂාවන්, සිහින සහ අනාගතය අහිමි වීමකි. නන්දා මාලිනීගේ සංගීතය තුළ එවැනි පෞද්ගලික ශෝකය සාමූහික විමසුමක් බවට පත්විය.

මෙහිදී ඇගේ දේශපාලනික සංගීතයේ ගැඹුරු වැදගත්කම හඳුනාගත හැකිය. එහි බලය හුදෙක් දේශපාලනික හෝ පක්ෂග්‍රාහී නොවීය. එය මූලික වශයෙන් "මානුෂීය හා සදාචාරාත්මක" විය. ඇගේ ගීත ශ්‍රාවකයාට ප්‍රශ්න කළේ කුමන දේශපාලන කණ්ඩායම නිවැරදි ද යන්න පමණක් නොව, දේශපාලන ගැටුම් මිනිස් ජීවිතවලට සිදු කරන්නේ කුමක්ද යන්නයි. එබැවින් ඇගේ හඬ තුවාල ලැබූ සමාජයකට තමන්ගේම ශෝකය ඇසීමටත්, දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වයේ සදාචාරය ප්‍රශ්න කිරීමටත් හැකි, "සංස්කෘතික හෘද සාක්ෂියක්" බවට පත්විය.

කැරැල්ලෙන් ඔබ්බට: දේශපාලන පක්ෂපාතීත්වයෙන් දේශපාලන ප්‍රශ්න කිරීම කරා

නන්දා මාලිනීගේ සංගීතය 1971 හෝ 1987–89 තරුණ කැරලි සෘජුව ඇති කළේ යැයි පැවසීම ඓතිහාසික වශයෙන් සරලකරණයකි. එම කැරලි නිර්මාණය වූයේ රැකියා විරහිතභාවය, ආර්ථික අසමානතාව, දේශපාලන බැහැරකිරීම, පන්ති ආතතීන්, දෘෂ්ටිවාදී සංවිධානය සහ පරම්පරාගත කලකිරීම වැනි සංකීර්ණ සාධක රාශියක ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය.

එහෙත් ඇගේ සංගීතයේ සංස්කෘතික බලපෑම නොසලකා හැරීම ද එතරම්ම වැරදිය. ඇගේ වඩාත් වැදගත් දායකත්වය වූයේ ප්‍රතිරෝධය, කලකිරීම, දුක් වේදනාව සහ සමාජ වෙනසක් පිළිබඳ අපේක්ෂාව සිතීමට සහ අත්විඳීමට හැකි "සංස්කෘතික භාෂාවක්" නිර්මාණය කිරීමයි.

නන්දා මාලිනී ශ්‍රී ලංකාවේ තරුණයන්ගේ කලකිරීම් නිර්මාණය කළේ නැත. එහෙත් ඇය එම කලකිරීම්වලට හඬක් ලබා දුන්නාය. ඇය දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය නිර්මාණය කළේ නැත. එහෙත් එහි වින්දිතයන් ශෝකයට පත් කිරීමටත් එහි ප්‍රතිවිපාක සදාචාරාත්මකව ප්‍රශ්න කිරීමටත් භාෂාවක් ලබා දුන්නාය.

ඒ නිසා ඇගේ දේශපාලන බලපෑම කැරැල්ලකට ජනතාව සෘජුව මෙහෙයවීමක් නොව, විවේචනාත්මක චින්තනයක් බිහි විය හැකි "සමාජ විඥානයක් නිර්මාණය කිරීමක්" ලෙස තේරුම් ගැනීම වඩාත් සාධාරණය.

වමට හෝ දකුණට පමණක් සීමා නොවූ මානවීය හඬක්

නන්දා මාලිනීගේ උරුමය කිසියම් දේශපාලන පක්ෂයකට, ව්‍යාපාරයකට හෝ දෘෂ්ටිවාදයකට පමණක් සීමා කිරීම වැදගත් නොවේ. ඇගේ ගැඹුරු වැදගත්කම පවතින්නේ බලයේ අපයෝජනය සහ බලයේ ප්‍රතිවිපාක ප්‍රශ්න කිරීමට ඇයට තිබූ හැකියාව තුළය.

ආණ්ඩු වෙනස් වේ. දේශපාලන පක්ෂ නැඟී එන අතර පිරිහී යයි. දේශපාලන නායකයෝ පැමිණ යති. එහෙත් මූලික ප්‍රශ්න එලෙසම පවතී: බලය පාලනය කරන්නේ කවුද? බලයෙන් ප්‍රතිලාභ ලබන්නේ කවුද? එහි මිල ගෙවන්නේ කවුද? අමතක කරනු ලබන්නේ කවුද? කතා කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙන්නේ කාටද? සවන් දෙනු ලබන්නේ කාටද?

මෙවැනි ප්‍රශ්න විශ්වීය දේශපාලනික ප්‍රශ්නයන්ය. නන්දා මාලිනීගේ සංගීතය ඒවාට සුවිශේෂී ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතික ස්වරූපයක් ලබා දුන්නේය.

පරම්පරා අතර සංස්කෘතික පාලමක්

නන්දා මාලිනීගේ සංගීතය පරම්පරා අතර ප්‍රබල පාලමක් බවට ද පත්විය. වැඩිහිටි ශ්‍රාවකයන්ට එම ගීත තුළ වේගයෙන් වෙනස් වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලංකාවක මතකයන් ඇසුණි. තරුණ පරම්පරාවට පෙර පරම්පරාව අත්විඳි භීතිය, කලකිරීම, අපේක්ෂාව සහ වේදනාව සංගීතය ඔස්සේ හඳුනාගත හැකි විය.

මේ අර්ථයෙන් ඇගේ ගීත සංස්කෘතික උරුමයන් බවට පත්විය. ඒවා එක් පරම්පරාවක චිත්තවේගීය අත්දැකීම් තවත් පරම්පරාවකට රැගෙන ගියේය. එබැවින් නන්දා මාලිනීගේ සංගීත ජීවිතය සිංහල සංගීතයේ ඉතිහාසයට පමණක් සීමා කළ නොහැකිය. එය ශ්‍රී ලංකා සමාජයේ ඉතිහාසයටද අයත්ය.

ඇය ගායිකාවක පමණක් නොව, "සංස්කෘතික මතකයේ භාරකාරියක" බවට පත්වූයේ මෙහිදීය.

ගීතයක් නිදහසේ ස්වරූපයක් වූ විට

මෙවැනි සංගීතයේ අවසාන ප්‍රතිඵලය සමාජ සවිබලගැන්වීමක් ලෙස තේරුම්ගත හැකිය. සවිබලගැන්වීම සෑම විටම දේශපාලන ව්‍යාපාරයකට සම්බන්ධ වීමෙන් ආරම්භ නොවේ. සමහරවිට එය නිහඬ අවබෝධයකින් ආරම්භ වේ:

"මගේ දුකට නමක් තිබේ.”

ඉන්පසු:

“අනෙක් අයත් දුක් විඳිති.”

ඊළඟට:

“මෙය හුදෙක් මගේ පෞද්ගලික අසාර්ථකත්වයක් නොවේ.”

අවසානයේ:

“සමහරවිට සමාජයම වෙනස් විය යුතුය.”

පෞද්ගලික දුක් වේදනාවෙන් සාමූහික විඥානයක් කරා සිදුවන මෙම ගමන කලාවේ වැදගත්ම දේශපාලනික කාර්යයන්ගෙන් එකකි. නන්දා මාලිනීගේ සංගීතය එවැනි පරිවර්තනයකට දායක විය. ඇය සාමාන්‍ය ජනතාවගේ අත්දැකීම් ජාතික සංස්කෘතික පරිකල්පනය තුළ හඳුනාගත හැකි බවට පත් කළාය. සාමාන්‍ය මිනිසාගේ දුක කලාත්මක ප්‍රකාශනයකට සුදුසු අත්දැකීමක් බව ඇය තහවුරු කළාය.

නන්දා මාලිනීගේ සදාතනික වැදගත්කම පවතින්නේ "හඬ, ගී පද, තාක්ෂණය සහ ඉතිහාසය" අතර ඇති සම්බන්ධතාව තුළය. සුනිල් ආරියරත්නගේ පද සමාජ යථාර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමට කාව්‍යමය භාෂාවක් සැපයීය. නන්දා මාලිනීගේ හඬ එම පදවලට චිත්තවේගීය බලයක් ලබා දුන්නේය. සංගීත නිර්මාණකරුවන් එම පද ජනතාව වෙත ගෙන යන සංගීත ව්‍යුහයන් නිර්මාණය කළ අතර, කැසට් පටය ඒවා විධිමත් මාධ්‍ය ආයතනවල සීමාවන් ඉක්මවා සමාජය පුරා ගෙන යන තාක්ෂණික මාධ්‍යයක් බවට පත්විය. අවසානයේ එම සන්නිවේදන ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණ කළේ ශ්‍රාවකයන්ය. ඔවුහු ගීත අර්ථකථනය කළහ, මතක තබාගත්හ, සාකච්ඡා කළහ සහ බෙදාගත්හ.

එබැවින් ප්‍රතිඵලය ගීත එකතුවකට වඩා බෙහෙවින් විශාල විය. එය දේශපාලන විඥානයට කළ සංස්කෘතික සෞන්දර්ය මැදිහත්වීමක් විය. එය සමාජයකට තමන්ගේම හඬට සවන් දීමට කළ ආරාධනයක් විය.

නිගමනය: ගීතය සංස්කෘතික නිදහසේ භාෂාවක් වූ විට

නන්දා මාලිනීගේ ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයට ඇති දායකත්වය “විශිෂ්ට ගායිකාවක” යන සාම්ප්‍රදායික හැඳින්වීමෙන් ඔබ්බට ගෙන යා යුතුය. පශ්චාත්-යටත්විජිත ශ්‍රී ලංකාවේ පරස්පරතා හඳුනා ගැනීමට පරම්පරාවකට ඇගේ සංගීතය මඟ පෙන්වීය. නිදහස සහ සැබෑ නිදහස අතර පරතරය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ අර්ථවත් සහභාගීත්වය අතර පරතරය, දේශපාලන බලය සහ සමාජ සාධාරණත්වය අතර පරතරය, තරුණයන්ට ලබා දුන් පොරොන්දු සහ ඔවුන් අත්විඳි යථාර්ථය අතර පරතරය ඇගේ සංගීතය මගින් සංස්කෘතික වශයෙන් ප්‍රශ්න කෙරිණි.

"පවන" හි වැදගත්කම ද මේ ඓතිහාසික පසුබිම තුළම පවතී. එය දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන්, තරුණ කැරලිවලින්, රාජ්‍ය මර්දනයෙන් සහ ගැඹුරු සමාජ අවිනිශ්චිතතාවෙන් තුවාල ලැබූ සමාජයක බිහි විය. එහි ගීත පිළිතුරු සොයමින් සිටි පරම්පරාවක චිත්තවේගීය ලෝකයේ කොටසක් බවට පත්විය.

නන්දා මාලිනී 1971 හෝ 1987–89 කැරලි නිර්මාණය කළේ නැත. ඇගේ සංගීතය එම කැරලි සඳහා දේශපාලන ප්‍රචාරණයක් ලෙස පමණක් ද සැලකිය නොහැකිය. ඇගේ දායකත්වය ඊට වඩා ගැඹුරුය.

"ඇය පරම්පරාවක චිත්තවේගීය අත්දැකීම සංස්කෘතික ප්‍රකාශනයක් බවට පත් කළාය."

ඇය දුකට හඬක් දුන්නාය.

කෝපයට තනුවක් දුන්නාය.

දේශපාලනික ප්‍රශ්න කිරීමට කාව්‍යමය භාෂාවක් දුන්නාය.

සාමාන්‍ය ජනතාවට තමන්ගේ දුක වැදගත් බව දැනෙන්නට සැලැස්වූවාය.

දේශපාලනඥයා වේදිකාවේ සිට කතා කරයි. පුවත්පත සිය කතුවැකිය පාදක කරගෙන කතා කරයි. ඉතිහාසඥයා ලේඛනාගාරය ඇසුරෙන් කතා කරයි. එහෙත් ගායකයාට ජනතාවකගේ "චිත්තවේගීය මතකයට සෘජුව කතා කළ හැකිය".

එම හඬ ප්‍රබල කවියකුගේ වචන රැගෙන, එක් නිවසක සිට තවත් නිවසකට කැසට් පටයක් මගින් ගමන් කර, තරුණ පරම්පරාවක පරිකල්පනයට ඇතුළු වී, තමන් වටා ඇති ලෝකය ප්‍රශ්න කිරීමට භාෂාවක් ලබා දෙන විට, සංගීතය විනෝදාස්වාදය ඉක්මවා යයි.

"එය සංස්කෘතික නිදහසේ ස්වරූපයක් බවට පත්වෙයි."

නන්දා මාලිනීගේ සදාතනික දායකත්වය වූයේ ශ්‍රී ලංකා සමාජයට තමන්ගේම හෘද සාක්ෂියට සවන් දිය හැකි එක් වැදගත් සංස්කෘතික අවකාශයක් ලෙස සිංහල ගීතය පත් කිරීමයි.

"ඇය පරම්පරාවක් වෙනුවෙන් ගායනා කළා පමණක් නොවේ; ඇය පරම්පරාවකට තමන්ගේම හඬ සොයාගැනීමට උපකාර කළාය."