ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික කඩා වැටීම හුදෙක් පසුම්බි හිස් කළා පමණක් නොව, රටේ මූල්‍ය ආරක්ෂණ පවුර ද බිඳ දැමුවේය. උද්ධමනය හමුවේ අසරණ වූ ජනතාවගේ හිස්තැන පුරවන්නට පැමිණි ‘ඩිජිටල් ණය දෙන්නන්’, අද වන විට දහස් සංඛ්‍යාත ජීවිත විනාශ කරන මාරක අවියක් බවට පත්ව ඇත.

1. කුඩා ණයකින්, විශාල උගුලක් ඇටවීම : සූරාකෑමේ යාන්ත්‍රණය

මෙම ක්‍රියාවලිය ඉතා සරලව ඇරඹේ. ‘ත්‍යාගා’ නම් ගුරුවරිය පවුලේ අවශ්‍යතාවකට රුපියල් 15,000ක ණයක් ලබා ගත්තාය. සතියක් යද්දී ඇය ගෙවිය යුතු මුදල රුපියල් 25,000 දක්වා ඉහළ ගියේය. ණය ගෙවීමට නොහැකි වූ විට, ඇයට වෙනත් ණය ඇප් එකක් හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙය පිටවීමේ මාර්ගයක් නොව, තවත් ගැඹුරු අගාධයක ඇරඹුමයි. ණය චක්‍රයේ පීඩනය දරාගත නොහැකි වූ ඇය අවසානයේ සියදිවි නසා ගැනීමට පවා තැත් කළාය.

2. දත්ත අවියක් කර ගැනීම: Reputational Coercion

මෙම කොල්ලකාරී ඇප්වල සැබෑ ශක්තිය පවතින්නේ ගිවිසුම්වල නොව, ඔබේ දුරකථනයේ ඇති දත්ත (Data) මතය. ඇප් එක ස්ථාපනය කරන විට ඔබ ලබා දෙන අවසරයන් ඔවුන් පසුව අවි ලෙස භාවිතා කරයි.

සබඳතා ලැයිස්තුව (Contacts): ණය ගෙවීම පැය කිහිපයකින් ප්‍රමාද වූ වහාම, ඔබේ හිතමිතුරන්ගේ දුරකථන අංකවලට අමතමින් ඔබව අපහසුතාවට පත් කරයි.

* ඩිජිටල් මර්දනය: ඔබේ ඡායාරූප සහ හැඳුනුම්පත් ඡායාරූප ‘ණය හොරෙක්’ ලෙස හංවඩු ගසා ඔබේ සේවා ස්ථානයට සහ නෑදෑයන්ට යවනු ලැබේ.

* ප්‍රතිඵලය: 2023 වසරේ කේරළයේ කඩමක්කුඩි හි සිව් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක් මිය යාමේ සිද්ධියට ශ්‍රී ලංකාවේ ලියාපදිංචි අංක සහිත ණය දෙන ජාලයක් සම්බන්ධ බවට තොරතුරු වාර්තා විය.

3. දත්ත සහ සංඛ්‍යාලේඛන: අසාධාරණ පොලී මංකොල්ලය

2022 වසරේදී 35%ක වාර්ෂික පොලී සීමාව ඉවත් කිරීමත් සමඟ මෙම ඩිජිටල් ණය දෙන්නන් ‘අළු කලාපයක’ රජ කරන්නට විය.

4. OSINT විමර්ශනය: මේ පිටුපස සිටින්නේ කවුද?

විවෘත මූලාශ්‍ර බුද්ධි තොරතුරු (OSINT) තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් සිදු කළ විමර්ශනයේදී ඉතා වැදගත් තොරතුරු රැසක් අනාවරණය විය:

* Whois ඩොමේන් දත්ත: Fino.lk සහ Monigo.lk වැනි ඇප් ලැට්වියාවේ පදනම් වූ Sun Finance (SF Group) සමාගමට සම්බන්ධ බව තාක්ෂණිකව තහවුරු විය.

* Meta Ad Library විශ්ලේෂණය: ෆේස්බුක් සහ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් හරහා එකම නිර්මාණ රටාවන් (Templates) භාවිතා කරමින්, විවිධ නම්වලින් පෙනී සිටින ඇප් පිටු සිය ගණනක් ක්‍රියාත්මක වේ. මොවුන් "පළමු ණය පොලී රහිතයි" වැනි රැවටිලිකාර සටන් පාඨ භාවිතා කරයි.

* විදේශීය සම්බන්ධය: StarVIP වැනි ආයතන චීන ජාතිකයන් විසින් මෙහෙයවන බවත්, ඔවුන් ලංකාවේ සර්වර් වෙනුවට විදේශීය සර්වර් (Offshore servers) භාවිතා කරමින් නීතියෙන් බේරී සිටින බවත් විමර්ශනවලදී හෙළි විය.

5. නීතිමය හිඩැස සහ නියාමන අර්බුදය

ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය මෙම ඩිජිටල් ආක්‍රමණය හමුවේ අසරණ වී ඇත.

* ලියාපදිංචි වංචාව: බොහෝ ඩිජිටල් ණය දෙන්නන් මහ බැංකුවේ මූල්‍ය ආයතන ලෙස නොව, ‘මෘදුකාංග සමාගම්’ ලෙස ලියාපදිංචි වී ඇත.

* පරිගණක අපරාධ පනත: 2007 අංක 24 දරන පනතේ 3, 4 සහ 5 වගන්ති යටතේ අවසරයකින් තොරව දත්තවලට ප්‍රවේශ වීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වුවත්, විදේශීය මෙහෙයුම්කරුවන්ට එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ තාක්ෂණික අභියෝග පවතී.

6. අවසාන නිගමනය: අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?

ඩිජිටල් ණය දීම දියුණු ලෝකයේ පහසුවක් වුවද, ශ්‍රී ලංකාවේදී එය මිනිසුන්ගේ අසරණකම ගසාකන ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ අපරාධයක් බවට පත්ව ඇත. රජය විසින් වහාම මෙම ආයතන නියාමනය කිරීමට අවශ්‍ය නව නීති (Micro Finance and Credit Regulatory Authority Bill) සම්මත කළ යුතුය. පාරිභෝගිකයින් ලෙස ඔබ ඔබගේ පෞද්ගලික දත්තවල ආරක්ෂාව ගැන ඉතා අවදියෙන් සිටිය යුතුය.

විමර්ශන සටහන:

මෙම වාර්තාව සකස් කිරීමේදී Meta Ad Library, Wayback Machine, සහ WHOIS වාර්තා ඇතුළු OSINT ශිල්පීය ක්‍රම භාවිතා කරන ලදී. මෙය Internews ආයතනයේ 'ඉන්දු-පැසිෆික් මාධ්‍ය වාර්තා කිරීම් පුහුණු වැඩසටහන' (IPMR) යටතේ පුහුණුව ලැබූ මාධ්‍යවේදීන්ගේ ස්වාධීන විමර්ශනයකි.